वर्षावास म्हणजे काय....?




                  *वर्षावास म्हणजे काय?*


              उपासक उपासिकांना वर्षावास म्हणजे नेमक काय? हे माहित नाही, त्यासाठीच त्यांना वर्षावासाची ओळख करुन देण्याच्या दृष्टिने हा प्रयत्न ,भगवान बुध्दांने लोकांच्या कल्याणासाठी मानवाला हितकारक असा जो धम्म सांगितला तो धम्म लोकांपर्यंत पोहचावा आणि मानवाचे जीवन सुखकारक व्हावे यासाठी भगवान बुद्धांनी आपल्या भिक्खु संघाला धम्म प्रचार प्रसारासाठी जो आदेश दिला तो पुढील प्रमाणे.

*"चरथ भिक्खवे चारिकं, बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय, लोकानुकम्पाय, अत्थात हिताय देवमनुस्सानं ।*
*देसेथ भिक्खवे धम्मं ,अदिकल्याणं मज्झकल्याणं ,परियोसानकल्याणं , सात्थ सब्यञजनं ब्रम्हचरियं पकासेथ ॥ "*
*
(मराठी अर्थ : भिक्खूहो, बहुजनांच्या हितासाठी, सुखासाठी, लोकांवर अनुकंपा करण्यासाठी, मानवांना कल्याणकारी, धम्मपदेश करण्यात तुम्ही प्रवृत्त व्हा. प्रारंभी कल्याणपद , मध्यंतरी कल्याणपद आणि शेवटीही कल्याणपद अशा या धम्ममार्गाचा लोकांना उपदेश करा.)

           वरील भगवान बुद्धांच्या आदेशानुसार भिक्खु संघ धम्म प्रचारासाठी सर्व ऋतूत चारही दिशांना पायी फिरत असत. या तिन्ही ऋतुत त्यांना अनेक संकटांचा सामना करीत, नैसर्गिक संकटांचा सामना करून प्रतिकूल परिस्थितीतही ते धम्माचा प्रचार-प्रसार करीत असत.
त्या काळी खूप पाऊस पडत असे. पावसामुळे पायी फिरणे भिक्खु संघाला अशक्य होत असे. पावसाच्या काळात भिक्खुनां भिक्षाटनासाठी जात येत नसल्याने त्यांची ऊपासमारही होत असे. एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणी जात असताना नदी नाल्यांना आलेल्या पुरात अनेक भिक्खु वाहून जात आणि अनेक भिक्खुंना यामध्ये जिव गमवावा लागत असे. पावसाळयात आनेक अजारांचा भिक्खु संघाला सामना करावा लागत होता.

           हे सर्व लक्षात घेऊन भगवान बुद्धांनी भिख्खू संघाला *आषाढ पौर्णिमा ते अश्विन पौर्णिमा या कालावधीत, एकाच ठिकाणी विहारात राहून धम्माचा अधिक अभ्यास करीत आसपासच्या परिसरातील उपासकांना धम्म ज्ञान देण्याबाबत सूचना दिल्या. आषाढ पौर्णिमा ते अश्विन पौर्णिमा हा काळ वर्षावास म्हणुन तेव्हापासुन संपन्न होऊ लागला. वर्षावास म्हणजे पावसाळयातील निवास वर्षावास काळात श्रध्दावान उपासक विहारात जावून धम्म श्रवण करीत. विहारात भिख्खूंना श्रध्दाभावनेने भोजनदान करीत.

           त्यानुसार ईसवी सन पूर्व म्हणजे भगवान बुध्दांच्या काळापासून वर्षावास सुरू आहेत. भगवान बुध्दांनी त्यांचा पहिला वर्षावास इ.स.पूर्व ५२७ ला ऋषीपतन सारनाथ येथे व्यतीत केला व इ.स.पूर्वी ४८३ ला शेवटचा ४५ वा वर्षावास केला. त्यानी स्वतः श्रावस्ती, जेतवन, वैशाली, राजगृह इत्यादी विहरात वर्षावास केले. अशा प्रकारे सद्धम्माचा प्रचार भगवान बुध्दांनी करून मानवाला धम्मपथाच्या राजमार्गावर आरूढ केले.

         वर्षावासाचे नाते भगवान गौतम बुध्दांच्या जीवनातील अनेक संस्मरणीय घटनांशी निगडीत आहे.आषाढ पौर्णिमेला वर्षावास सुरू होतो आणि अश्विन पौर्णिमेला संपन्न होतो.बौध्द धम्मात वर्षावासाला अनन्य साधारण महत्व आहे.

          सर्व बौध्द उपासक उपासिकांनी या चार महिन्याच्या कालावधीत स्वताच्या घरी रोज डॅा. बाबासाहेब आंबेडकरांनी लिहिलेल्या " बुध्द आणि त्यांचा धम्म" या पुस्तकाचे रोज सामुहिक वाचन करून त्यावर मनन चिंतन करावे व *त्याचे आपल्या जिवनात अनुकरण केले पाहिजे. नियमितपणे शेजारच्या बुध्द विहारात जावून धम्म श्रवण करावा व धम्ममार्गावर आरूढ व्हावे.विनयशिल भिख्खूंना संघदान द्यावे. उपोसथ व्रत घेऊन अष्टशिलाचे पालन करून सदगुणाचा पाया मजबूत करावा
 आपल्याप्रमाणे प्रत्येक कुटुंबास यानुसार आचरण करण्यास प्रोत्साहित केल्यास बौध्द उपासकांचा भला मोठा संघ तयार होईल आणि हाच वर्षावासच दृष्टि कोन आहे.
             

टिप्पणी पोस्ट करा

0 टिप्पण्या